ยีนเด่นของนกเขาก็จะเป็น สีขนแบบนกป่า/ แข้งแดง / ในนกเขาชวาก็จะมี พยางค์เร็ว / ไม่เปิดปลาย

ส่วนยีนด้อยของนกเขาก็จะเป็น สีขนแบบนกเผือก หม้อใหม่/ เล็บขาว / ในนกเขาชวาก็จะมี พยางค์ช้า / เปิดปลายเป็นต้น

ในด้านของพันธุศาสตร์ เราพยายามเพาะให้ได้นกที่มีลักษณะที่เราต้องการ นกลูกผสมที่ต้องการจะต้องแสดงลักษณะตามที่มนุษย์กำหนด เช่นนกเขาเล็กที่จะนำมาแข่ง ต้องมีพยางค์ที่เนิบๆช้าๆชัดๆ และมีปลายนิยม แต่ลักษณะนี้จะเป็นยีนที่หาได้ยากในธรรมชาติ แต่ด้วยจินตนาการของมนุษย์ สามารถผสมลูกนกแบบนี้ให้ออกมาได้ โดยตัวอย่างเช่น

1. นกป่า + นกป่า -- จะได้ลูกที่มีลักษณะนกป่าแท้ทุกตัว

2. นกป่าที่คัดเสียงแล้ว + นกป่าที่คัดเสียงแล้ว -- จะได้ลูกที่มีลักษณะของเสียงตามพ่อหรือแม่นก เรียกว่านกลูกผสมขั้นที่1 (F1)

3. นกลูกผสมขั้นที่1 + นกลูกผสมขั้นที่1 -- จะได้ลูกผสมขั้นที่2 (F2)โดยลูกที่ได้จะมีลักษณะเสียงร้องและสีขนเป็นนกป่า 3ใน 4ส่วน และที่เหลือ1ส่วนจะเป็นนกที่มีลักษณะของลูกผสม

บางท่านอาจจะสงสัยว่า ถ้าอยากให้นกนั้นแข็งแรงขึ้น ทำไมไม่เอานกป่าแท้ๆ มาผสมกับนกลูกผสมปัจจุบันล่ะ คำตอบก็คือ ทำได้ แต่จะให้ลูกที่มีการขันคล้ายนกป่า เนื่องจากยีนของนกป่าจะเป็นยีนเด่นที่จะมาทำให้ยีนของนกปัจจุบันโดนข่มโดยทั้งหมด เสียงของลูกนกที่เกิดจากนกปัจจุบันที่ผสมกับนกป่าจะกระเดียดไปทางนกป่า และไม่มีลักษณะที่ต้องการสำหรับการแข่งขันเลยแม้แต่น้อย และเมื่อนำลูกรุ่นนั้นมาเพาะอีกครั้งจะได้ลูกนกที่มีเสียงดีได้ยาก หรือมีเปอร์เซ็นต์ที่จะได้ลูกที่ดีน้อยมาก ส่วนมากจะได้นกที่แข็งแรงแต่เสียงไม่ดี